Początki Poczty w Mogielnicy
piątek, lipiec 11th, 2008 |Poczta w Mogielnicy rozpoczęła swą służbę publiczną w 1815 r., na krótko została zamknięta po powstaniu listopadowym (z dniem 31 grudnia 1834 r.), ponownie przywrócona do funkcjonowania dn. 17 czerwca 1835 r., po czym działała nieprzerwanie do roku 1871. Podobne losy były udziałem również innych urzędów pocztowych na terenie Królestwa Polskiego (w tym także w Białobrzegach czy Nowym Mieście n. Pilicą).
Stacja pocztowa miała najniższe miejsce w hierarchii organizacyjnej Poczt Królestwa Polskiego. Była zarządzana przez ekspedytora pocztowego, miała charakter wyłącznie eksploatacyjny i ekspedycyjny. Były też bowiem urzędy wyższej hierarchii pocztowej, np. świadczące również usługi transportu osób i wówczas towarzyszyły im domy zajezdne z zapleczem gościnnym. Stacje w Mogielnicy czy w Nowym Mieście n. Pilicą, były placówkami wyłącznie ekspedycyjnymi (tzn. dla obsługi korespondencji). Ich instancją zwierzchnią była do 1834 r. Warszawa, od 1839 r. ? Radom, a od 1 listopada 1859 r. do 1871 r. - Piotrków Trybunalski. Stacja w Mogielnicy miała numer kasownika ?13?, a w Nowym Mieście n/Pilicą - ?14?. Kasowniki numerowe służyły do kasowania, (czyli stemplowania) znaczków pocztowych. Kasownik pocztowy miał postać czterech współśrodkowych kół, wewnątrz których był umieszczony numer. Praktykę stosowania kasowników w Królestwie Polskim zainicjowano w marcu 1858 r., gdy wprowadzono do obiegu na terytorium całego Cesarstwa, pierwsze rosyjskie znaczki pocztowe.
Urząd ekspedytora poczt w zaborze rosyjskim miał niewątpliwie charakter polityczny. Kandydat do jego piastowania wymagał akceptacji władz carskich w Petersburgu, potem zaś musiał być wobec nich lojalny, dyspozycyjny i podlegał ścisłej kontroli. Dla przykładu Julian Zygmunt Pietrusiński - był uprzednio (od 1 kwietnia 1821 r. do 24 stycznia 1827 r.) aplikantem w Urzędzie Municypialnym (czyli Miejskim) w Mogielnicy, zaś Antoni Podwórski (od początku roku 1845 do 1 września 1848 r.) - nauczycielem języka rosyjskiego w mogielnickich szkołach.
Rola ekspedytora sprowadzała się do administrowania i zarządzania funkcjonowaniem stacji pocztowej. Chodziło o bieżące utrzymanie urzędu, , pielęgnację koni zaprzęgowych i rynsztunku, organizowanie zaplecza napraw tegoż sprzętu, wreszcie - o zapewnienie nadzoru wykonawczego poleceń. Pewne wyobrażenie o tych obowiązkach daje obsługa korespondencji, przechowywana w zbiorach Muzeum Poczty i Telekomunikacji we Wrocławiu ? z okresu powstania listopadowego. Pisma te, zachowane w Aktach Dyrekcji Generalnej Poczt Królestwa Polskiego, dotyczą rezygnacji Konstantego Wielobyckiego, ekspedytora poczt i poczthaltera, z prowadzenia poczthalterii w Nowym Mieście nad Pilicą. Rezygnacja ta była uzasadniana niedostatecznymi warunkami na rzecz funkcjonowania poczty: Konie posiłkowe przysługujące poczthalterii od władz miejskich, zostały zarekwirowane przez wojsko. Nowych nie można kupić, ponieważ te, które zdatne są do służby pocztowej, przeznaczone są obecnie dla wojska, a więc nie podlegają sprzedaży. Z dalszych pism i wyjaśnień wynika, że wysokie ceny, trudności w zakupie furażu dla koni (czyli paszy), zaniżone opłaty za korzystanie z poczt kurierskich przez oficerów rosyjskich oraz niska ogólna dochodowość stacji - nie pozwalają na utrzymanie 12 koni. Przypuszczać należy, że zbliżone potrzeby dotyczyły również stacji w Mogielnicy, zwłaszcza, że na marginesie tych pism (z lipca 1831 r.) widnieją adnotacje dokonane ręką Wincentego Ignacego Dobieckiego - ówczesnego zastępcy dyrektora generalnego poczt ? z próbą załagodzenia owej rezygnacji: …skomplikowana sytuacja stacji w Nowym Mieście nie jest odosobniona…
W wyraz różnorodnych represji, jakie dotknęły nasz kraj po upadku powstania styczniowego i po poddaniu go rygorom nowego podziału administracyjnego, władze carskie zlikwidowały w 1871 r. Zarząd Zachodniego Okręgu Pocztowego, w którego zasięgu działania znajdowało się Królestwo Polskie. Na miejsce Zarządu powołano jedynie Wydziały Pocztowe, zarządzane przez naczelników, usytuowane w: Warszawie, Lublinie i Łomży, a podporządkowane bezpośrednio Departamentowi Pocztowemu w Petersburgu. Niezależna działalność polskiej poczty odrodziła się dopiero w 1918 roku - po odzyskaniu przez Polskę niepodległości państwowej.